İktisap bedeli ve faydalı ömre göre normal (eşit tutarlı) veya azalan bakiye yöntemiyle amortismanı, binek otomobillerde kıst amortismanı ve yıl yıl amortisman tablosunu hesapla.
VUK 315. madde açıktır: mükellefler amortismana tâbi iktisadî kıymetlerini Maliye Bakanlığının tespit ve ilân edeceği oranlar üzerinden itfa ederler; bu oranlar belirlenirken kıymetlerin faydalı ömrü dikkate alınır. Yani kanunda “şu kıymete şu oran” diye bir liste yoktur; liste tebliğ ekindedir ve genişletilir.
Araç bu yüzden oranı size sorar. Kıymetinizin hangi satıra girdiğini belirlemek, hesabın en kritik adımıdır.
VUK 320. madde iki kural verir:
amortisman süresi kıymetin aktife girdiği yıldan başlar ve
yıl olarak süre, 1 ÷ oran ile bulunur. Kıymeti yılın
hangi ayında aldığınız — binek otomobil dışında — ilk yıl
amortismanını bölmez.
Tek istisna binek otomobillerdir. Aynı madde, işletmeye ait binek otomobillerinde aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılacağını söyler. Kasım ayında alınan otomobile ilk yıl iki aylık amortisman ayrılır.
Kaybedilen kısım silinmez: “Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer, itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.” Bu son yıl düzeltmesini unutmak, aracın ömrü boyunca eksik amortisman ayrılmasına yol açar.
Faaliyeti binek otomobil kiralamak veya işletmek olanlar bu kıst uygulamasının dışındadır.
2021'de eklenen fıkra bir seçimlik hak getirdi: dileyen mükellefler, işletme aktifine yeni kaydedilecek iktisadi kıymetler için amortismanı gün esasına göre ayırabilir. Bu bir zorunluluk değil, tercihtir; seçildiğinde kıymetin tamamı için geçerli olur.
Amortismanın konusu VUK 313. maddede tanımlıdır. Değeri belirli bir tutarın altında kalan demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir; bu tutar da her yıl yeniden belirlenir. Amortisman tablosu kurmadan önce kıymetin gerçekten amortismana tabi olup olmadığını doğrulayın.
Bilgilendirme amaçlıdır; beyan için mevzuat, GİB amortisman listesi ve uzman görüşü esastır.